Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì cuộc họp về nghiên cứu khoa học cơ bản

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, nghiên cứu khoa học cơ bản cần được đổi mới mạnh mẽ về nhận thức, cơ chế đầu tư, tổ chức thực hiện và phương thức vận hành nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Đây là vấn đề chiến lược, gắn trực tiếp với năng lực tự chủ và vị thế quốc gia của Việt Nam trong thế kỷ XXI. Tuy nhiên, công tác nghiên cứu khoa học cơ bản hiện vẫn còn nhiều hạn chế.

Đối với khoa học xã hội và nhân văn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định đây là nền tảng cho năng lực lãnh đạo, quản trị, xây dựng thể chế, phát triển văn hóa và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Mục tiêu là xây dựng nền khoa học cơ bản Việt Nam hiện đại, tự chủ, hội nhập, có khả năng tạo ra tri thức mới và cung cấp luận cứ chiến lược phục vụ phát triển nhanh, bền vững đất nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, từ quan điểm đúng phải được chuyển hóa thành cơ chế đúng, nguồn lực đúng và cách làm đúng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, thiết kế cơ chế tài chính phù hợp với từng loại hình nghiên cứu. Đối với nghiên cứu cơ bản định hướng tri thức nền, cần có ngân sách nền ổn định và cơ chế tài trợ dài hạn. Đối với nghiên cứu cơ bản định hướng công nghệ chiến lược, cần kết hợp Ngân sách Nhà nước, quỹ cạnh tranh, đặt hàng quốc gia và hợp tác doanh nghiệp để hình thành chuỗi tiếp nối từ nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, phát triển thực nghiệm, sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn hóa đến chuyển giao và thương mại hóa. Đối với khoa học xã hội và nhân văn, Nhà nước phải giữ vai trò chủ đạo, vì sản phẩm chủ yếu là tri thức nền, luận cứ chính sách, dữ liệu xã hội, mô hình quản trị, giá trị văn hóa và phát triển con người, không phải hàng hóa thương mại thông thường.

Phát triển hệ sinh thái nhân tài khoa học; tổ chức đồng bộ từ phát hiện sớm, đào tạo tinh hoa, nghiên cứu sinh, sau tiến sĩ, trưởng nhóm trẻ, chuyên gia đầu ngành đến trí thức Việt Nam toàn cầu; trọng tâm là tạo môi trường học thuật tự do, trung thực, sáng tạo, có đãi ngộ xứng đáng và có cơ hội giao nhiệm vụ lớn cho người tài.

Xây dựng hạ tầng dữ liệu và hạ tầng tri thức quốc gia; đầu tư phòng thí nghiệm trọng điểm, thiết bị dùng chung, hạ tầng tính toán hiệu năng cao, dữ liệu khoa học, dữ liệu xã hội, thư viện số, kho dữ liệu văn hóa - ngôn ngữ - di sản số. Dữ liệu phải được coi là hạ tầng chiến lược của nghiên cứu cơ bản trong thời đại AI.

Tái định vị 2 Viện Hàn lâm và tăng cường liên kết hệ sinh thái khoa học. Hai Viện Hàn lâm cần trở thành các thiết chế tri thức chiến lược của Trung ương, của quốc gia; đồng thời phải kết nối chặt chẽ với đại học nghiên cứu, doanh nghiệp, bộ, ngành, địa phương và cơ quan hoạch định chính sách để hình thành hệ sinh thái nghiên cứu cơ bản có chiều sâu, có tích lũy và có khả năng phục vụ quyết sách lớn của đất nước.

Đẩy mạnh hợp tác quốc tế có chọn lọc; thu hút chuyên gia, nhà khoa học nước ngoài, trí thức Việt Nam ở nước ngoài, hợp tác với các trung tâm khoa học hàng đầu để nâng chuẩn nghiên cứu, đào tạo đội ngũ kế cận và rút ngắn khoảng cách tri thức; đồng thời bảo vệ dữ liệu, tài sản trí tuệ, an ninh tri thức và lợi ích quốc gia.”

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị, giao Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, hoàn thiện báo cáo, trình Bộ Chính trị xem xét, kết luận theo hướng giao Đảng ủy Chính phủ chủ trì, lãnh đạo, chỉ đạo tập trung thực hiện các nhiệm vụ: Tháo gỡ, giải quyết các điểm nghẽn, nút thắt; khẩn trương xây dựng Chiến lược quốc gia về phát triển nghiên cứu khoa học cơ bản đến năm 2045; xây dựng Quỹ nghiên cứu cơ bản quốc gia đa niên; xây dựng cơ chế tài chính đặc thù cho khoa học xã hội và nhân văn; xây dựng Chương trình quốc gia về nhân tài khoa học cơ bản; xây dựng hệ thống dữ liệu khoa học và dữ liệu xã hội quốc gia; hoàn thiện đề án tái cấu trúc và cơ chế hoạt động của 2 Viện Hàn lâm; ban hành chuẩn liêm chính khoa học quốc gia; thiết lập cơ chế đặt hàng nghiên cứu phục vụ trực tiếp xây dựng nghị quyết, luật, chiến lược, quy hoạch và chính sách quốc gia./.