Làng nghề số hóa

Với việc đưa công nghệ 4.0 vào sản xuất, sáng tạo, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm, nhiều làng nghề đang chuyển mình để hội nhập, phát triển và giữ gìn nghề truyền thống lâu đời của địa phương trong những hình hài mới, vừa mang hơi thở hiện đại mà vẫn giữ vẹn nguyên nét tinh hoa cổ truyền.

Thành phố Hà Nội với khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, là nơi tập trung số lượng làng nghề và số lượng nghệ nhân nhiều nhất cả nước,

Sản phẩm của các làng nghề truyền thống Hà Nội là sự kết hợp giữa văn hóa và trình độ kỹ thuật của người làm nghề, kết tinh giá trị thẩm mỹ, bàn tay và khối óc tài hoa của các nghệ nhân qua nhiều thế hệ.

Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, việc phát triển làng nghề tương thích với dòng chảy công nghệ cũng là cách để gìn giữ và phát huy bản sắc của mỗi một làng nghề truyền thống.

Làng nghề Chàng Sơn nằm ở thôn Chàng Sơn, xã Chàng Sơn, huyện Thạch Thất nổi tiếng với truyền thống nghề mộc thủ công mỹ nghệ lâu đời. Nhịp sống của người dân trong làng trước đây vốn chỉ gắn liền với tiếng gõ đục Chàng.

Ngày nay, khi có sự xuất hiện của máy móc hiện đại, công nghệ giải phóng sức lao động được thể hiện rõ nét nhất bằng các loại máy như: máy khắc gỗ CNC cùng với một số thiết bị khác như máy chà, máy cắt, máy đục…đang chiếm khoảng 50% công đoạn sản xuất của xưởng mộc.

Từ quy trình sản xuất chế tác, tối ưu hóa một số công đoạn chế tác bằng máy móc tự động, cho đến số hóa sản phẩm trên nền tảng mạng xã hội để quảng bá và tiêu thụ sản phẩm.

Đây cũng là cách để các nghệ nhân và kiến trúc sư của làng mộc Chàng Sơn “kể” về sự độc đáo riêng có của mỗi một tác phẩm nghệ thuật, đưa nghệ thuật cổ truyền đến gần hơn với đời sống hiện đại.

Câu chuyện số hóa ở làng mộc Chàng Sơn cũng tương tự với rất nhiều làng nghề cổ truyền hiện nay.  

 Bắt kịp thương mại điện tử, làng nghề Bát Tràng những năm gần đây có đã có những bước tiến xa. Làng gốm Bát Tràng đã nhanh nhạy ứng dụng khoa học, kỹ thuật, cải tiến quy trình sản xuất, mẫu mã, nâng cao chất lượng sản phẩm để thích ứng với xu thế thị trường. 

Với sự hỗ trợ đắc lực của công nghệ thì sản phẩm gốm sứ đã đến gần hơn với nhiều người. Từ không gian mạng, các hộ sản xuất có thể cập nhật được hình ảnh các sản phẩm, kết hợp giao hàng tận nơi, từ đó mang lại lợi ích kép cho cả người mua và người bán. 

Mới đây, nền tảng Google Arts & Culture - bách khoa toàn thư về văn hóa và nghệ thuật toàn cầu, chứng kiến sự “góp mặt” của Bát Tràng Museum. Đây cũng là bảo tàng đầu tiên tại Việt Nam được xuất hiện trên nền tảng nghệ thuật số hóa của Google.

Bát Tràng Museum còn giới thiệu nhiều câu chuyện văn hóa về nghề và người của làng gốm có tuổi đời 700 năm, bằng ngôn ngữ Việt - Anh trên nền tảng Google Arts & Culture, để câu chuyện về nghề truyền thống vươn xa hơn.

Số hóa làng nghề còn là câu chuyện về phát triển du lịch địa phương, lan tỏa văn hóa làng nghề. Chương trình phát triển du lịch nông thôn trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021 – 2025, trong đó, đẩy mạnh phát triển du lịch nông thôn gắn với quá trình chuyển đổi số; ít nhất 50% điểm du lịch nông thôn được công nhận được số hóa và kết nối trên trang quảng bá, xúc tiến du lịch bằng công nghệ số. Thực tế việc triển khai chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi cụ thể cho du lịch làng nghề Bát Tràng và nhiều làng nghề khác tại Hà Nội cũng được biết đến là một trong những làng nghề phát triển "du lịch thông minh".

Nền tảng công nghệ đẩy nhanh sự kết nối giữa người sáng tạo, chế tác nghệ thuật và người tiếp nhận nghệ thuật, cảm thụ nghệ thuật trong thời đại số.

Bức tranh số hóa tại làng nghề làm hương Quảng Tú Cầu, Làng lụa Vạn Phúc, Làng nghề sơn mài Hạ Thái, Làng Chuông. Mọi câu chuyện làng số luôn bắt đầu từ sự đổi mới trong tư duy và cách làm nghề để duy trì và phát huy giá trị văn hóa làng nghề địa phương.

Với những bước chuyển mình mạnh mẽ thông qua việc tập trung chuyển đổi số trong cách thức quảng bá, ứng dụng máy móc công nghệ hiện đại tạo ra các quy trình sản xuất và kinh doanh mới, việc chuyển đổi số giúp các làng nghề truyền thống mở rộng thị trường tiêu thụ.

Tuy nhiên hiện nay quá trình chuyển đổi số chỉ diễn ra tại số ít làng nghề. Số cơ sở sản xuất ứng dụng công nghệ và thương mại điện tử trong kinh doanh còn khiêm tốn. Vì thế, để làng nghề phát triển bền vững, thì cần có sự quy hoạch đồng bộ, liền mạch, cần những tư vấn xây dựng và vận hành Trung tâm thiết kế sáng tạo tại làng nghề; Tư vấn phát triển mô hình làng nghề, tuyến làng nghề, thiết kế thủ công tiêu biểu của Hà Nội và khu vực lân cận, lấy thiết kế sáng tạo và các giá trị văn hóa truyền thống làm cốt lõi. Có như vậy làng nghề và sản phẩm làng nghề mới có thể phát triển bền vững và vươn xa.