Berikaoba trở lại - Hành trình hồi sinh một lễ hội cổ xưa

Lễ hội Berikaoba, với những nhân vật đeo mặt nạ, mặc trang phục sặc sỡ chạy khắp làng để cầu mùa màng tốt tươi, hôm nay không chỉ là một cuộc vui dân gian, mà còn là câu chuyện gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể.

Từ đỉnh đồi cao, những bóng người rực rỡ sắc màu bất ngờ xuất hiện, rồi lao xuống con dốc, tràn vào những con đường nhỏ của làng Didi Chailuri trong tiếng reo hò náo nhiệt. Một ngày trong năm, ngôi làng nhỏ ở miền Đông Georgia được đánh thức bởi các berika - nhân vật trung tâm của lễ hội cổ xưa mang tên Berikaoba.

Đây là nghi lễ dân gian gắn với tín ngưỡng phồn thực, cầu mong đất đai màu mỡ, mùa màng bội thu và cuộc sống đủ đầy cho con người. Những người đàn ông trong làng khoác lên mình các bộ đồ tự may thủ công, đeo mặt nạ, mang theo roi và bùn, chạy khắp thôn xóm để gửi đi lời chúc đầu xuân.

Ông Nika Saginashvili, người tham gia vai berika cho biết: “Lúc này thời tiết đang ủng hộ chúng tôi, nhưng có khi chúng tôi phải chạy trong tuyết, trong mưa, và một berika thì không được phép dừng lại. Người nào càng có thể lực, càng phù hợp để trở thành berika.”

Theo quan niệm truyền thống, cách người dân đón tiếp berika sẽ ảnh hưởng tới sự màu mỡ của đất đai và sự hưng thịnh của ngôi làng trong năm mới. Vì thế, nhiều gia đình chuẩn bị sẵn bánh mì, đồ ngọt, mật ong và rượu vang để đón đoàn berika ghé qua. Ngày nay, những yếu tố mang tính trừng phạt của nghi lễ xưa đã lùi vào quá khứ. Điều “quá đáng” nhất mà các berika mang lại chỉ còn là vài vệt bùn vui nhộn trên mặt người quen hay cửa kính ô tô.

Chị Lizi Loladze, người dân làng Didi Chailuri cho biết: “Truyền thống này trước đây không thực sự phổ biến, nhưng gần đây đã trở thành một trong những dịp lễ lớn nhất trong năm. Bây giờ có rất nhiều người tìm đến đây, bởi không còn nhiều ngôi làng giữ được truyền thống này nữa. ”

Sau nhiều giờ rong ruổi khắp làng, người dân lại tụ họp trên cánh đồng ở rìa thôn để tiếp tục ngày hội. Ở đó có bánh ngọt kada nướng trên lửa, có pelamushi - món chè đặc nấu từ nước nho, có âm nhạc dân gian, và có cả những trận vật truyền thống chidaoba, một nét văn hóa đặc sắc của Georgia.

Đằng sau sự hồi sinh mạnh mẽ của lễ hội này là nỗ lực bền bỉ của Eka Veshapidze, giáo viên lịch sử, đồng thời là thành viên ban tổ chức. Khi chuyển về làng sinh sống, chị nhận ra Berikaoba vẫn tồn tại, nhưng không còn sức sống như trước. Và chị đã quyết tâm thay đổi điều đó.

Chị Eka Veshapidze, giáo viên lịch sử, thành viên ban tổ chức lễ hội cho biết: “Ban đầu, chúng tôi làm từng bước một. Tôi thường xuyên nói với học sinh của mình về Berikaoba như một di sản văn hóa phi vật thể. Tôi luôn nhấn mạnh việc gìn giữ những gì tổ tiên truyền lại là điều quan trọng đến mức nào.”

Nỗ lực ấy đang được lớp trẻ tiếp nối. Ngày càng nhiều thiếu niên trong làng tham gia lễ hội, tự tay chuẩn bị phục trang và xem đó là niềm tự hào của mình.

Em Zuka Berebishvili, người tham gia vai berika cho biết: “Chúng tôi bắt đầu may trang phục từ khoảng hai tuần trước. Bây giờ bộ trang phục này khiến tôi rất vui, bởi tôi đã trở thành một phần của truyền thống này.”

Một chiếc mặt nạ, một bộ trang phục, một cuộc chạy xuyên làng tưởng như chỉ là trò vui dân gian. Nhưng sâu xa hơn, đó là cách một cộng đồng gìn giữ ký ức, kết nối các thế hệ và khẳng định bản sắc văn hóa trong nhịp sống hiện đại. Khi chiều muộn buông xuống, tiếng cười lắng lại, ngôi làng trở về với sự yên bình vốn có. Nhưng điều còn ở lại là niềm tin rằng, chừng nào cộng đồng còn muốn gìn giữ, thì những truyền thống tưởng như mong manh nhất vẫn có thể hồi sinh mạnh mẽ.

Berikaoba có thể là một nghi lễ hàng nghìn năm tuổi, nhưng ở Didi Chailuri hôm nay, nó vẫn sống động, tinh nghịch và đầy sức sống. Câu chuyện của ngôi làng nhỏ ở Georgia cũng là lời nhắc rằng di sản chỉ thực sự sống khi được cộng đồng yêu quý, gìn giữ và truyền lại cho thế hệ mai sau.