Ecuador nỗ lực gìn giữ nghề làm đồ thủ công từ lông ngựa

Tại Ecuador, nghề làm những chiếc sàng rây bột truyền thống từ lông đuôi ngựa, hay còn gọi là "cedazo", đang đứng trước nguy cơ biến mất khi chỉ còn lại vài nghệ nhân theo đuổi. Những người thợ cuối cùng đang nỗ lực giữ lại một phần bản sắc văn hóa trước nguy cơ biến mất vĩnh viễn.

Trong căn nhà giản dị ở làng Guangopolo, bà Ligia Ipiales vẫn kiên trì với công việc đã gắn bó suốt nhiều thập kỷ. Từng sợi lông đuôi ngựa được bà cẩn thận lựa chọn, kéo căng rồi đan kết thành lớp lưới mỏng như vải màn. Đó là công đoạn quan trọng để tạo nên chiếc "cedazo" – loại rây thủ công từng xuất hiện trong hầu hết các gian bếp của người Ecuador.

Bà LEONOR CUJE, Nghệ nhân làm rây thủ công chia sẻ: “Ở Guangopolo, chúng tôi đã học nghề này từ khi mới 6 hoặc 7 tuổi. Thế hệ chúng tôi được cha mẹ chỉ dạy từ rất sớm. Đến khoảng 7 hoặc 8 tuổi, chúng tôi đã biết làm tất cả các công đoạn để hoàn thành một chiếc sàng rây bột."

Sau khi được làm sạch và phơi khô, lông ngựa được phân loại theo chiều dài rồi căng trên khung gỗ. Đôi bàn tay của những người thợ thoăn thoắt lựa chọn, kéo căng và thắt nút từng sợi, tạo nên những mắt lưới tinh xảo bằng kỹ thuật truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Trong nhiều năm, nghề làm rây đã giúp phụ nữ địa phương có thêm thu nhập và trang trải chi phí học hành cho con cái.

Ông GUIDO PAUCAR, Nghệ nhân làm rây thủ công cho biết: “Mỗi tuần chúng tôi sản xuất ít nhất 150 chiếc sàng rây bột với nhiều kích cỡ khác nhau. Sản phẩm được tiêu thụ rộng khắp Ecuador, và xuất khẩu sang nước khác. Nhưng đó là câu chuyện của hơn 50 năm trước. Giờ đây, nhựa đã làm thay đổi mọi thứ đối với chúng tôi. Sự phát triển của ngành công nghiệp sản xuất bột cũng làm thay đổi hoàn toàn cách người ta sử dụng những chiếc sàng. Và rồi sàng rây bột truyền thống dần không còn được sử dụng nữa."

Không chỉ thị trường thu hẹp, nguồn nguyên liệu cũng ngày càng khan hiếm. Khi nông dân chuyển từ sử dụng ngựa sang xe máy và máy kéo trong sản xuất nông nghiệp, lông đuôi ngựa – nguyên liệu chính của nghề – trở nên khó tìm và đắt đỏ hơn.

Ngày nay, cả ngôi làng chỉ còn lại 9 nghệ nhân theo nghề. Những nỗ lực truyền nghề cho thế hệ trẻ vẫn chưa mang lại kết quả như mong muốn. Nhiều lớp học và chương trình đào tạo đã được tổ chức nhưng ngày càng ít người trẻ quan tâm.

Bà LEONOR CUJE, Nghệ nhân làm rây thủ công cho biết: “Điều khiến chúng tôi buồn nhất là nghề đang dần biến mất. Người trẻ ngày nay không còn muốn theo nghề vì cho rằng công việc này không được trân trọng. Trong khi mọi sản phẩm đều được làm hoàn toàn bằng đôi bàn tay của người thợ. "Giờ đây chúng tôi không chỉ làm sàng rây bột nữa. Chúng tôi còn làm dây đeo, vòng tay, băng đô, hoa tai và cả dây chuyền. Hiện nay chúng tôi đang sản xuất tất cả những sản phẩm đó."

Ông GUIDO PAUCAR, Nghệ nhân làm rây thủ công chia sẻ: "Mong muốn gìn giữ nghề này xuất phát từ việc đây chính là bản sắc của địa phương. Những chiếc rây đã trở thành biểu tượng của Guangopolo. Nếu nghề này biến mất, ngôi làng cũng sẽ đánh mất một phần bản sắc của mình."

Khi chỉ còn lại những nghệ nhân cuối cùng tiếp tục gắn bó với nghề, tương lai của những chiếc sàng rây bột truyền thống ở Guangopolo vẫn là một dấu hỏi lớn. Nhưng bằng sự kiên trì và tình yêu dành cho nghề tổ tiên để lại, họ vẫn đang cố gắng giữ gìn từng sợi lông đuôi ngựa, từng mắt lưới thủ công như một cách lưu giữ ký ức văn hóa và bản sắc của quê hương mình cho các thế hệ mai sau.