Mỹ đầu tư khai thác đất hiếm ở Nam Phi

Những đụn cát trắng khổng lồ tại Phalaborwa, tỉnh Limpopo, tưởng chừng là phế thải từ một nhà máy hóa chất cũ, lại chứa các nguyên tố đất hiếm có giá trị cao.

Xe tải, máy xúc hoạt động liên tục… nhưng thay vì khai thác mỏ truyền thống, dự án này “khai thác” ngay trên bề mặt, từ thạch cao phốt pho, một loại chất thải công nghiệp.

Dự án Phalaborwa nhận khoản đầu tư 50 triệu USD từ Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ, trong nỗ lực giảm phụ thuộc vào các nguồn cung đất hiếm truyền thống.

Các nguyên tố đất hiếm như neodymium, praseodymium hay dysprosium là thành phần thiết yếu trong xe điện, tua-bin gió, robot và hệ thống quốc phòng hiện đại.

Tại Johannesburg, các nhà khoa học phân tích mẫu thạch cao phốt pho, tách lọc các nguyên tố trên bằng công nghệ cao.

Theo các nhà nghiên cứu, quy trình này có thể sử dụng tới 90% năng lượng tái tạo và giảm đáng kể chi phí so với khai thác truyền thống. Dự kiến, dự án sẽ bắt đầu sản xuất vào năm 2028, với sản lượng hàng nghìn tấn oxit đất hiếm mỗi năm.

Dù quan hệ giữa Washington và Pretoria còn nhiều khác biệt, nhưng lợi ích chiến lược vẫn khiến hai bên duy trì hợp tác. Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã thúc đẩy hàng tỷ USD đầu tư nhằm xây dựng nguồn dự trữ khoáng sản chiến lược, phục vụ an ninh quốc gia và chuyển đổi năng lượng.

Tiến sĩ Alsen Mosal, Giảng viên, nhà nghiên cứu, Đại học Pretoria cho biết: “Dự án này rất đặc biệt. Ở nhiều quốc gia như Brazil, Nga hay Trung Quốc, người ta phải đào sâu mới lấy được đất hiếm. Nhưng ở đây, tài nguyên đã nằm sẵn trên bề mặt, nên quy trình đơn giản hơn nhiều. Nam Phi có thể trở thành quốc gia thứ hai, sau Trung Quốc, sở hữu quy trình hiệu quả như vậy. Mỹ hiểu rõ giá trị của Nam Phi. Dù có những bất đồng, họ vẫn cần hợp tác vì nguồn tài nguyên ở đây là rất lớn, từ vàng, bạch kim đến đất hiếm. Đây là nhu cầu chiến lược cho tương lai.”

Từ chất thải công nghiệp trở thành tài nguyên chiến lược, dự án Phalaborwa cho thấy một hướng đi mới trong khai thác khoáng sản bền vững. Trong cuộc đua toàn cầu về đất hiếm, công nghệ, môi trường và địa chính trị đang đan xen chặt chẽ, góp phần định hình lại bản đồ năng lượng và sức mạnh quốc gia thế kỷ 21.