Trả lại tên cho liệt sĩ bằng công nghệ giám định ADN

Chiến dịch “500 ngày đêm” tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là một nhiệm vụ đặc biệt – với một mong muốn giản dị mà thiêng liêng: Giúp những người đã hy sinh vì Tổ quốc được gọi đúng tên mình.

Một chiến dịch đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, tinh thần trách nhiệm và sự kiên trì của nhiều lực lượng. Và đến nay đã đạt được những kết quả rất tích cực.

Tính đến ngày 4/9/2026, Chiến dịch đã tìm kiếm quy tập được 2.120 hài cốt liệt sĩ.

Tiến hành lấy mẫu hài cốt liệt sĩ đối với 175.448 mộ liệt sĩ, đạt 82,53% tiến độ.

Đã có 19/34 tỉnh, thành phố hoàn thành lấy mẫu.

Thu nhận 265.761 mẫu thân nhân liệt sỹ chưa xác định được thông tin.

Tiến hành phân tích 71.102 mẫu và đồng bộ 66.909 mẫu vào Cơ sở dữ liệu.

Đã tiếp nhận, lưu trữ, bảo quản 69.214 mẫu hài cốt liệt sĩ của các địa phương

Rà phá bom mìn, vật nổ được 13.803,1héc-ta/22.725 héc-ta.

Từ những mẫu sinh phẩm được thu nhận, những hồ sơ được rà soát hay những cuộc tìm kiếm các hài cốt liệt sỹ giữa núi rừng, đều là những câu chuyện rất riêng của hành trình tìm kiếm người thân suốt nhiều thập kỷ qua.

Giờ đây, ứng dụng công nghệ ADN không chỉ nhiệm vụ thu nhận, phân tích dữ liệu sinh học, mà kỳ vọng sẽ mở thêm cơ hội giúp nhiều gia đình tìm lại người thân sau nhiều năm thất lạc.

Sự kết hợp giữa quyết tâm chính trị và năng lực công nghệ chính là điều kiện tiên quyết để có thể trả lại tên cho nhiều liệt sĩ nhất, trong quỹ thời gian sớm nhất.

Đặc thù của hài cốt liệt sĩ Việt Nam đã được chôn cất từ 40 đến 80 năm, trong điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, khiến ADN bị phân hủy rất nghiêm trọng.

Phần lớn các mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ chỉ còn lại những đoạn ADN rất ngắn.

Trước đây, với công nghệ phân tích dựa trên chỉ thị ADN ti thể, tỉ lệ tách chiết ADN thành công trên các mẫu phân hủy nặng chỉ đạt khoảng 22%.

Thế nhưng giờ đây, việc áp dụng công nghệ NGS-SNP đã nâng tỉ lệ tách chiết, thu nhận dữ liệu đạt yêu cầu được nâng lên tới hơn 80%.

Đặc biệt công nghệ này cho phép khớp nối huyết thống theo cả dòng cha và dòng mẹ và tới thế hệ thứ tư.

Công nghệ chỉ là một phần của giải pháp và vẫn còn không ít thách thức.

Mỗi năm trôi qua, ADN trong hài lốt liệt sỹ lại càng bị phân hủy.

Nhiều hài cốt gần như không còn đủ vật liệu di truyền để phân tích dù đã dùng công nghệ tiên tiến nhất.

Vì vậy với NGS-SNP - công nghệ ứng dụng hiện đại nhất cho phép xử lý hiệu quả khối lượng lớn mẫu hài cốt đã phân hủy nặng, trong một khoảng thời gian ngắn, với độ chính xác đủ tin cậy.

Và trong khuôn khổ Chiến dịch 500 ngày đêm, mục tiêu được đặt ra là giám định khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sỹ.

Cùng với việc phân tích gen từ các mẫu sinh phẩm của phần mộ liệt sỹ đã được thu nhận, thì công tác giải trình tự gen từ mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ cũng đang được đẩy mạnh.

Trong hành trình ấy, lực lượng CAND đã tiến hành khẩn trương việc lấy mẫu sinh phẩm của thân nhân và đưa vào quy trình giám định, đối sánh.

Kết quả phân tích gen sẽ được tích hợp và hình thành nguồn dữ liệu phục vụ đối sánh, xác minh.

Và khi dữ liệu của thân nhân được kết nối với dữ liệu hài cốt liệt sĩ, một danh tính được xác lập.

Thiếu tướng Vũ Văn Tấn, Cục trưởng Cục Cảnh sát QLHC về TTXH, Bộ Công an cho biết, chúng tôi đã thiết lập 1 quy trình chuẩn đảm bảo quốc tế với việc thu nhận, đảm bảo dữ liệu phân tích gen.

Chiến dịch 500 ngày đêm đánh dấu việc Việt Nam chuyển mạnh từ phương thức tìm kiếm truyền thống sang dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Hai nền tảng đang được chiến dịch tạo ra gồm: kho dữ liệu ADN của người đã khuất, và ngân hàng ADN của người còn sống.

Đó chính là giá trị đặc biệt của việc ứng dụng dữ liệu dân cư, dữ liệu sinh học và công nghệ giám định ADN trong công tác đền ơn đáp nghĩa.

Đây là lần đầu tiên Việt Nam xây dựng được một quy trình thống nhất từ thu nhận mẫu, bảo quản, phân tích đến đối chiếu ADN.

Và bằng công nghệ mới, đến nay đã có nhiều gia đình được trao trả kết quả khi các thông tin được khớp nối.

Theo Văn phòng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, khi có được thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, các cơ quan, tổ chức, công dân có thể gửi về một trong các địa chỉ sau:

- Chương trình “Đi tìm đồng đội”/Trung tâm Phát thanh-Truyền hình Quân đội, email: ditimdongdoi@qpvn.vn. (số điện thoại: 0965.001.222; số 165 Xã Đàn, phường Đống Đa, Hà Nội);

- Tổng đài 18008022 (miễn phí cước) và số điện thoại 0965.001.222 hoạt động 24/7;

- Trang Thông tin điện tử ngành chính sách-xã hội Quân đội (địa chỉ truy cập: http://chinhsachquandoi.gov.vn);

- Cục Chính sách-Xã hội/Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (34C Trần Phú, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội);

- Cơ quan quân sự địa phương (Ban Chính sách/Bộ Chỉ huy quân sự các tỉnh, thành phố);

- Cơ quan chính trị các đơn vị trực thuộc Quân ủy Trung ương-Bộ Quốc phòng.