PV:Trước hết, xin luật sư cho biết người dân cần hiểu quy định mới này như thế nào để tránh hiểu sai hoặc thực hiện chưa đúng khi luật chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7 tới đây?

Luật sư Khúc Thị Quyên: Theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024, khi chở trẻ em dưới 10 tuổi và có chiều cao dưới 1,35m thì người lái xe không được để trẻ ngồi cùng hàng ghế với người lái, đồng thời phải sử dụng thiết bị an toàn phù hợp cho trẻ. Quy định mới này cần được hiểu theo hướng từ ngày 01/7/2026, việc sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô là nghĩa vụ bắt buộc theo quy định của pháp luật, chứ không còn dừng ở mức khuyến cáo như trước đây. Người điều khiển ô tô khi chở trẻ em dưới 10 tuổi và chiều cao dưới 1,35m cần lưu ý hai yêu cầu quan trọng. Thứ nhất, không được bố trí trẻ ngồi cùng hàng ghế với người lái xe, trừ trường hợp xe chỉ có một hàng ghế. Thứ hai, phải sử dụng thiết bị an toàn phù hợp cho trẻ em, ví dụ như ghế an toàn, ghế nâng đỡ hoặc các thiết bị phù hợp với độ tuổi, cân nặng và chiều cao của trẻ.Người dân cũng cần hiểu rằng quy định này áp dụng đồng thời cả theo độ tuổi và chiều cao của trẻ nhằm bảo đảm an toàn thực tế khi tham gia giao thông. Hiện nay, dây an toàn thông thường trên ô tô chủ yếu được thiết kế cho người trưởng thành và chưa phù hợp với thể trạng của trẻ nhỏ. Đây là trách nhiệm trực tiếp của người lái xe. Nếu không thực hiện đúng thì khi luật có hiệu lực, người điều khiển phương tiện có thể bị xử phạt hành chính theo quy định của pháp luật.

PV:Thưa luật sư, việc quy định bắt buộc sử dụng ghế an toàn cho trẻ em cần thiết như thế nào trong bối cảnh tai nạn giao thông vẫn còn diễn biến phức tạp hiện nay?

Luật sư Khúc Thị Quyên: Theo quan điểm của tôi, việc pháp luật quy định bắt buộc sử dụng ghế hoặc thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô là quy định rất cần thiết và có ý nghĩa cả về mặt pháp lý lẫn thực tiễn. Trong bối cảnh tai nạn giao thông vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ nghiêm trọng, trẻ em là đối tượng có khả năng chịu tác động khi xảy ra va chạm thấp hơn nhiều so với người trưởng thành. Việc luật hóa quy định này cho thấy Nhà nước đang chuyển từ tư duy khuyến cáo sang cơ chế bảo vệ bắt buộc đối với trẻ em khi tham gia giao thông đường bộ. Tôi cho rằng mục tiêu cốt lõi của quy định này không nằm ở việc xử phạt vi phạm hành chính mà quan trọng hơn là tạo hành lang pháp lý để nâng cao nhận thức xã hội, hình thành thói quen bảo đảm an toàn cho trẻ em ngay từ trong mỗi gia đình.

PV:Có một điểm mà người dân đang rất quan tâm, đó là điều kiện áp dụng quy định mới gồm dưới 10 tuổi và cao dưới 1,35m. Hai yếu tố này nên được hiểu như thế nào? Có phải đồng thời cùng thỏa mãn mới bắt buộc sử dụng ghế an toàn hay không?

Luật sư Khúc Thị Quyên: Nếu căn cứ vào câu chữ cũng như thiết kế của điều luật thì quy định này được hiểu theo hướng phải đồng thời đáp ứng cả hai điều kiện, tức là trẻ em dưới 10 tuổi và có chiều cao dưới 1,35m thì mới thuộc trường hợp bắt buộc sử dụng thiết bị an toàn phù hợp trên ô tô.Ví dụ, một trẻ em 9 tuổi nhưng đã cao trên 1,35m thì có thể không thuộc trường hợp bắt buộc này. Ngược lại, một trẻ em trên 10 tuổi nhưng chiều cao dưới 1,35m thì luật hiện hành cũng chưa quy định bắt buộc theo tiêu chí này. Có thể thấy nhà làm luật không căn cứ riêng vào độ tuổi hay chiều cao mà kết hợp cả hai yếu tố để xác định đối tượng áp dụng. Đây là cách hiểu phù hợp về kỹ thuật lập pháp khi điều luật sử dụng liên từ "và", tức là phải kết hợp cả hai điều kiện. Tuy nhiên, dưới góc độ an toàn thực tế, theo tôi chiều cao mới là yếu tố có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Dây an toàn trên ô tô hiện nay chưa thực sự phù hợp với những trẻ có chiều cao thấp. Vì vậy, dù về mặt pháp lý phải đáp ứng đồng thời hai điều kiện, nhưng phụ huynh vẫn nên căn cứ vào thể trạng của con mình để chủ động sử dụng thiết bị an toàn phù hợp.

PV:Nói về chế tài xử phạt, quy định hiện nay áp dụng mức phạt từ 800.000 đồng đến 1 triệu đồng. Theo luật sư, mức xử phạt này mang ý nghĩa như thế nào?

Luật sư Khúc Thị Quyên: Cá nhân tôi nhận thấy mức xử phạt từ 800.000 đồng đến 1 triệu đồng về cơ bản đã có tính răn đe nhất định. Nếu đặt trong tương quan với chi phí thực tế của thiết bị an toàn cho trẻ em hiện nay, có thể thấy một ghế an toàn đạt tiêu chuẩn phổ thông có giá từ khoảng 1,5 đến 5 triệu đồng. Nếu vi phạm nhiều lần thì số tiền xử phạt hoàn toàn có thể tương đương hoặc cao hơn chi phí mua một thiết bị an toàn cho trẻ. Điều này cho thấy nhà làm luật không chỉ hướng tới việc xử phạt mà còn tạo áp lực kinh tế đủ lớn để người dân cân nhắc việc chủ động trang bị thiết bị bảo vệ cho trẻ em ngay từ đầu. Câu chuyện này khá giống với quy định đội mũ bảo hiểm trước đây. Ban đầu nhiều người cho rằng khó thực hiện hoặc chưa cần thiết, nhưng sau một thời gian tuyên truyền và xử lý nghiêm thì việc đội mũ bảo hiểm đã trở thành thói quen và văn hóa giao thông. Hiệu quả lớn nhất không nằm ở việc phạt nặng hay nhẹ mà nằm ở sự thay đổi trong nhận thức và hành vi của xã hội.

PV:Luật sư đánh giá như thế nào về tính khả thi của quy định này khi áp dụng vào thực tế, đặc biệt tại khu vực đô thị và nông thôn?

Luật sư Khúc Thị Quyên: Tôi cho rằng quy định này nhìn chung có tính khả thi, đặc biệt trong bối cảnh số lượng ô tô cá nhân tại Việt Nam ngày càng tăng và nhận thức của người dân về an toàn cho trẻ em cũng đang dần thay đổi. Tuy nhiên, khi triển khai trên thực tế chắc chắn sẽ có sự khác biệt giữa đô thị và nông thôn. Tại các thành phố lớn, nhiều gia đình đã bắt đầu sử dụng ghế an toàn cho trẻ nên việc thích nghi sẽ thuận lợi hơn. Trong khi đó, tại khu vực nông thôn, khó khăn có thể đến từ chi phí mua sắm thiết bị, thói quen sử dụng phương tiện và điều kiện tiếp cận sản phẩm. Nhiều người cũng quan tâm liệu quy định này có áp dụng với taxi, xe công nghệ hay xe buýt hay không. Theo quy định sửa đổi gần nhất, hiện nay tạm thời chưa áp dụng đối với xe kinh doanh vận tải hành khách. Trước mắt, quy định chủ yếu áp dụng với xe cá nhân và xe gia đình. Tôi cho rằng đây là cách tiếp cận có lộ trình, ưu tiên áp dụng trước với nhóm phương tiện dễ kiểm soát để từng bước hình thành thói quen và văn hóa sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ trong xã hội.

PV:Theo luật sư, chúng ta có cần thêm các văn bản hướng dẫn dưới luật để người dân dễ thực hiện hay không?

Luật sư Khúc Thị Quyên: Theo tôi, việc có thêm các văn bản hướng dẫn chi tiết là cần thiết. Tuy nhiên, hiện nay bên cạnh các quy định mang tính nguyên tắc trong Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, thực tế đã có hệ thống quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô được xây dựng tương đối đầy đủ. Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 123:2024 của Bộ Giao thông vận tải đã bước đầu quy định khá rõ về khái niệm, phân loại và yêu cầu kỹ thuật đối với các thiết bị an toàn cho trẻ em như ghế trẻ em, địu trẻ em hoặc hệ thống nâng đỡ. Tuy nhiên, vì đây vẫn là vấn đề còn khá mới nên ngoài văn bản pháp luật, cần có thêm các tài liệu hướng dẫn trực quan như video phổ biến kỹ năng, hướng dẫn lựa chọn và lắp đặt thiết bị để người dân dễ tiếp cận và áp dụng trong thực tế.

PV:Dưới góc độ pháp lý, luật sư có khuyến nghị gì để người dân thay đổi thói quen sử dụng ghế an toàn cho trẻ em khi đi ô tô?

Luật sư Khúc Thị Quyên: Ở góc độ pháp lý và an toàn xã hội, tôi cho rằng điều quan trọng nhất là người dân cần thay đổi nhận thức. Việc sử dụng ghế hoặc thiết bị an toàn cho trẻ em không phải để đối phó với quy định xử phạt mà để bảo vệ tính mạng và sức khỏe của chính con em mình. Việc thay đổi thói quen ban đầu chắc chắn sẽ có những bất tiện nhất định, nhưng lợi ích lâu dài chính là sự an toàn của trẻ. Đó mới là điều quan trọng nhất.

PV:Xin cảm ơn những chia sẻ của luật sư!