Tháng 7 năm 2025, Trung tâm Công tác xã hội và Quỹ Bảo trợ trẻ em tỉnh Tuyên Quang tiếp nhận một trường hợp đặc biệt: Cháu Nguyễn Duy Đông, sinh ngày 18/7/2022 – con của phạm nhân Nguyễn Thị Huyền, hiện đang chấp hành án phạt tù 7 năm 6 tháng tại Trại giam Quyết Tiến. Khác với nhiều đứa trẻ khác, Đông được sinh ra trong trại giam Quyết Tiến. Suốt 3 năm đầu đời, em sống cùng mẹ trong khu dành cho phạm nhân nữ nuôi con nhỏ. Nhưng theo quy định của Luật Thi hành án hình sự, khi đủ 36 tháng tuổi, con của phạm nhân phải được gửi về gia đình hoặc cơ sở bảo trợ xã hội để tiếp tục nuôi dưỡng. Trong trường hợp của Đông, người mẹ không còn người thân để gửi gắm. Bố của em chưa xác định được. Và vì thế, cánh cửa của Trung tâm Công tác xã hội đã mở ra.

Quyết định tiếp nhận cháu Nguyễn Duy Đông được ban hành ngày 23/7/2025. Từ thời điểm đó, Đông chính thức rời khỏi vòng tay của mẹ trong trại giam để bắt đầu một cuộc sống mới – ở một nơi không còn những bức tường rào, nhưng vẫn còn rất nhiều khoảng trống tình cảm.

Những ngày đầu tiên rời mẹ, Đông gần như không rời khỏi góc phòng. Cậu bé ít nói, hay khóc, và thường giật mình khi ngủ. Đối với những người làm công tác chăm sóc trẻ tại trung tâm, đó là những thử thách không hề nhỏ. Chị Đỗ Thị Lan Anh, nhân viên Phòng Quản lý, chăm sóc y tế và tư vấn phát triển cộng đồng – người trực tiếp nuôi dưỡng các em tại Trung tâm công tác xã hội và Quỹ bảo trợ trẻ em tỉnh Tuyên Quang cho biết: “ Những cháu như Đông khi mới về trung tâm thường rất nhút nhát, thiếu cảm giác an toàn. Vì từ nhỏ các cháu chỉ quen ở với mẹ trong môi trường khép kín của trại giam. Những ngày đầu, các cô phải thay nhau bế, dỗ ngủ, cho ăn, tạo cảm giác gần gũi để cháu dần thích nghi.”

Không chỉ riêng Đông, hiện nay, Trung tâm Công tác xã hội và Quỹ Bảo trợ trẻ em tỉnh Tuyên Quang đang chăm sóc nhiều trẻ có hoàn cảnh đặc biệt – trong đó có hai em là con của phạm nhân đang chấp hành án tại Trại giam Quyết Tiến và Trại tạm giam Công an tỉnh Tuyên Quang. Đông là một, người còn lại là cháu Nguyễn Văn Thắng, sinh năm 2019, quê ở phường Nông Tiến, thành phố Tuyên Quang. Thắng chưa từng biết mặt cha. Khi em còn rất nhỏ, mẹ em – Nguyễn Thị Chiêm – bị kết án về tội mua bán trái phép chất ma túy. Sáng ngày 11/6/2024, tại Cơ quan thi hành án hình sự Công an thành phố Tuyên Quang, người mẹ đã tự nguyện đến chấp hành bản án 2 năm 6 tháng tù theo quyết định của Tòa án. Ngày người mẹ bước qua cánh cổng cơ quan thi hành án cũng là ngày cuộc sống của cậu bé 5 tuổi rẽ sang một hướng khác. Không còn người thân đủ điều kiện chăm sóc, chính quyền địa phương đã làm thủ tục đề nghị đưa cháu vào cơ sở trợ giúp xã hội theo quy định tại Nghị định 20 của Chính phủ về chính sách trợ giúp xã hội đối với đối tượng bảo trợ xã hội. Từ đó, Trung tâm Công tác xã hội và Quỹ Bảo trợ trẻ em tỉnh Tuyên Quang trở thành mái nhà mới của em.

Ở nơi đây, cậu bé người dân tộc Dao dần quen với cuộc sống tập thể, quen với những người chăm sóc mà em gọi bằng cái tên giản dị: “mẹ”. Những bữa cơm chung, những buổi học, những giờ vui chơi cùng bạn bè… đang từng ngày bù đắp phần nào khoảng trống mà hoàn cảnh để lại trong tuổi thơ của em.

Câu chuyện của Thắng, cũng như của Đông, cho thấy phía sau mỗi bản án hình sự không chỉ có những con người phải trả giá cho sai lầm của mình, mà còn có những đứa trẻ vô tội đang cần được xã hội dang tay chở che. Và chính những mái nhà nhân ái như Trung tâm Công tác xã hội và Quỹ Bảo trợ trẻ em tỉnh Tuyên Quang đang giúp các em có thêm một cơ hội để lớn lên, học tập và hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn. Chị Đỗ Thị Lan Anh cho biết thêm: Những đứa trẻ ấy đến từ nhiều hoàn cảnh khác nhau. Nhưng điểm chung là các em đều thiếu vắng vòng tay cha mẹ ngay từ khi còn rất nhỏ.

“ Khó khăn lớn nhất không phải là chăm sóc sinh hoạt, mà là bù đắp tình cảm. Các cháu thường hay hỏi về bố mẹ. Có cháu còn quá nhỏ để hiểu, nhưng khi lớn lên một chút thì bắt đầu thắc mắc. Những lúc như vậy, chúng tôi phải vừa động viên, vừa giải thích để các cháu không mặc cảm về hoàn cảnh của mình”. – Chị Lan Anh chia sẻ

Công việc của những người làm công tác xã hội ở đây không chỉ dừng lại ở việc nuôi dưỡng. Họ vừa là người chăm sóc, vừa là người thầy, đôi khi là cả người mẹ, người cha thay thế. Mỗi bữa ăn, giấc ngủ, mỗi bước đi chập chững của các em… đều gắn với sự tận tâm và trách nhiệm. Tuy nhiên, nguồn lực dành cho việc chăm sóc trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt vẫn còn nhiều hạn chế. Chị Đỗ Thị Lan Anh chia sẻ: “Các cháu đều cần được chăm sóc đầy đủ về dinh dưỡng, y tế, học tập. Trong khi đó kinh phí còn hạn chế, nhân lực chăm sóc cũng không nhiều. Chúng tôi luôn mong muốn có thêm sự chung tay của các tổ chức, cá nhân để các cháu có điều kiện phát triển tốt hơn”.

Để những đứa trẻ như Đông, như Thắng có được mái ấm thay thế, phía sau đó là sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều cơ quan, đơn vị. Trong đó có sự kết nối giữa Trại giam Quyết Tiến và Trung tâm Công tác xã hội và Quỹ Bảo trợ trẻ em tỉnh Tuyên Quang. Anh Mai Hồng Sơn, Phòng Hành chính – Tổng hợp, trung tâm công tác xã hội và quỹ bảo trợ trẻ em tỉnh Tuyên Quang cho biết: “Việc tiếp nhận trẻ là con của phạm nhân được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật. Trung tâm phối hợp với Trại giam Quyết Tiến để rà soát những trường hợp không có người thân nhận nuôi dưỡng, từ đó tiếp nhận về chăm sóc. Mục tiêu là đảm bảo mọi trẻ em, dù sinh ra trong hoàn cảnh nào, cũng đều được bảo vệ và có cơ hội phát triển”.

Những đứa trẻ như Nguyễn Duy Đông hay Nguyễn Văn Thắng không có lỗi trong những sai lầm của người lớn. Cùng với việc thi hành nghiêm minh các bản án của pháp luật, xã hội cũng cần quan tâm hơn nữa đến những đứa trẻ có cha hoặc mẹ đang chấp hành án – bằng những chính sách hỗ trợ kịp thời, môi trường nuôi dưỡng ổn định và sự đồng hành lâu dài của cộng đồng. Để các em không bị bỏ lại phía sau và vẫn có cơ hội lớn lên, học tập, trở thành những công dân có ích cho xã hội./.