Hậu quả nghiêm trọng do sử dụng thực phẩm chức năng giả thì đã rõ. Thế nhưng, trước thủ đoạn tinh vi của các đối tượng, sự nhẹ dạ cả tin của người tiêu dùng đã dẫn tới thực phẩm chức năng giả“lọt lưới”. Về vấn đề này, Đại tá Lê Nguyên Trường-Trưởng phòng Cảnh sát Kinh tế, Công an thành phố Hải Phòng cho biết: "Trong việc phát hiện hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép tân dược, thực phẩm chức năng thời gian qua trên địa bàn thành phố Hải Phòng đã cho thấy các đối tượng ngày càng có nhiều thủ đoạn tinh vi như không sản xuất tập trung với số lượng lớn hoặc thông qua nhập khẩu các sản phẩm của mình đã được công bố, sau đó thành lập nhiều công ty vệ tinh tự sản xuất giả (giả chất lượng) các sản phẩm của mình và đưa ra thị trường tiêu thụ”. Hơn nữa do nhận thức chưa đầy đủ của một số người dân về những loại thực phẩm này. Thực tế, nhiều người bị lạc vào mê trận sau khi nghe những lời quảng cáo mỹ miều, tinh vi về công dụng của các loại thực phẩm chức năng từ các nhà sản xuất, cung ứng”.

Bên cạnh đó, hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến công tác đấu tranh, xử lý hành vi, tội danh sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu hàng giả, hàng không bảo đảm chất lượng, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ nói chung còn chồng chéo, sơ hở. Việc chưa có quy định cụ thể trong các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, kinh doanh, quảng cáo, buôn bán mỹ phẩm, thực phẩm chức năng trên mạng xã hội (facebook, Zalo, Instagram,...) nên việc kiểm tra, xử lý vi phạm của cá nhân, cơ sở kinh doanh online là rất khó khăn. Về vấn đề này, ông Vũ Anh Tuấn – Đội phó Đội chống buôn lậu, Cục Hải quan Hải Phòng cho biết: "Công nghệ sản xuất hàng giả ngày càng tinh vi, khó phân biệt, trong khi nhiều hãng sản xuất không đăng ký bảo hộ nhãn hiệu của mình tại Việt Nam. Các doanh nghiệp nhập khẩu, phân phối chưa thực sự quan tâm tới công tác chống hàng giả và bảo vệ thương hiệu của mình trên thị trường. Vì vậy, cơ quan chức năng chống hàng giả thiếu thông tin về sản phẩm, do đó hiệu quả công tác đấu tranh hàng giả là thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, dược phẩm thời gian qua chưa cao".

Ông Nguyễn Văn Toản-Chi cục trưởng Chi cục Vệ sinh an toàn thực phẩm thành phố (Sở Y tế Hải Phòng) cho rằng: Việc mua bán thực phẩm chức năng trên thị trường tự do, nhất là kinh doanh online hiện nay khá rầm rộ và dễ dãi như mua “mớ rau, con cá”. Bởi, ai cũng có thể tư vấn cách sử dụng dù không có chuyên môn. Nguy cơ mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng qua kênh này rất cao, vì cơ quan chức năng khó truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng. Tuy nhiên, loại hình kinh doanh này còn mới, Chi cục chưa quản lý được, mà hiện nay chỉ quản lý 5 cơ sở sản xuất và 20 cơ sở kinh doanh thực phẩm chức năng trên địa bàn thành phố. Còn khoảng 800 quầy, hiệu, nhà thuốc kinh doanh thực phẩm chức năng trên địa bàn thành phố do Sở Y tế quản lý. Trong khi đó, lực lượng thanh tra của ngành Y tế còn mỏng, chưa thể kiểm tra thường xuyên, triệt để việc bán thực phẩm chức năng của các nhà thuốc.

Cũng theo ông Nguyễn Văn Toản, quy định của nhà nước về lĩnh việc này còn nhiều lỗ hổng. Theo Thông tư 26 của Bộ Y tế ban hành năm 2012 quy định cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm chức năng… nhưng không bắt buộc những cơ sở nhỏ lẻ phải có. Chủ cơ sở chỉ cần đăng ký kinh doanh là có thể sản xuất hoặc bán thực phẩm chức năng. Đây là kẽ hở để một số cơ sở sản xuất, đưa ra thị trường thực phẩm chức năng kém chất lượng hoặc làm giả. Vì vậy, các ngành chức năng rất khó kiểm soát hoạt động về lĩnh vực này từ khâu sản xuất.

“Khó khăn nhất đối với việc quản lý trong thực phẩm chức năng nói chung, các loại thực phẩm chức năng gắn mác "thần dược" phục hồi sinh khí chính là ở chỗ hầu hết sản phẩm đều được cấp phép kiểm định từ Cục An toàn thực phẩm. Do đó, khi về Hải Phòng, không cần qua cơ quan chức năng thẩm định. Cũng chính bởi lý do này khiến việc các loại thực phẩm chức năng ngang nhiên được bày bán", ông Toản nói.

Để tăng cường đấu tranh, phát hiện, bắt giữ và xử lý vi phạm của các cơ quan chức năng, cần phải có sự vào cuộc sát sao, quyết liệt thanh, kiểm tra của nhiều bộ, ngành liên quan. Đặc biệt, Bộ Y tế cần chỉ đạo đơn vị chức năng khẩn trương hoàn thiện quy định, chế độ chính sách quản lý, cấp phép, công bố tiêu chuẩn chất lượng,...; ban hành quy định chặt chẽ về điều kiện sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu đối với mặt hàng mỹ phẩm, thực phẩm chức năng. Đồng thời, thông tin công khai về việc cấp phép của doanh nghiệp trên các phương tiện thông tin để lực lượng chức năng có thể tra cứu, khai thác trong quá trình kiểm tra, kiểm soát.

Thu Hiền